Profesor Jean‑Charles Szurek z CNRS w Paryżu wziął udział w seminarium zorganizowanym przez Centrum Badań nad Zagładą Żydów IFiS PAN, które odbyło się 5 października w Warszawie. Spotkanie stanowiło część projektu grantowego NCN poświęconego nowym ujęciom problematyki pomocy i ratowania Żydów na okupowanych ziemiach polskich.
Projekt koncentruje się na ponownym zdefiniowaniu kategorii „pomocy” poprzez analizę szerokiego spektrum działań podejmowanych wobec Żydów w czasie Zagłady — od spontanicznych gestów wsparcia, przez zorganizowane formy ratowania, po działania podejmowane przez aktorów instytucjonalnych. Jego celem jest wyjście poza tradycyjne, heroizujące narracje i ukazanie pomocy jako zjawiska wielowymiarowego, zakorzenionego w lokalnych kontekstach społecznych, politycznych i kulturowych. Zespół bada zarówno motywacje, jak i ograniczenia osób pomagających, a także analizuje, w jaki sposób pamięć o tych działaniach była później kształtowana, selekcjonowana i wykorzystywana w debatach publicznych.
W ramach seminarium zaprezentowano założenia projektu oraz omówiono poszczególne tematy badawcze przygotowane przez członków zespołu. Profesor Szurek podziękował Polskiej Akademii Nauk za umożliwienie mu wizyty w Warszawie i wzięcia udziału w dyskusji nad tak ważnym przedsięwzięciem badawczym. W swoich komentarzach zwrócił uwagę na potrzebę objęcia refleksją tematów związanych z narracją o Sprawiedliwych, które – jak podkreślił – mogą znacząco poszerzyć refleksję nad powojennym kształtowaniem pamięci o pomocy. Zasugerował również, że warto rozważyć włączenie wątku zaangażowania przedstawicieli środowisk lewicowych w działania na rzecz ratowania Żydów, ponieważ ich rola pozostaje słabiej obecna w dotychczasowych ujęciach badawczych. Wskazane przez Profesora kierunki nie były formułowane jako krytyka, lecz jako propozycje, które mogą wzbogacić obraz odsłaniany przez projekt i otworzyć go na dodatkowe, ważne konteksty. Dyskusja po wystąpieniu była wyjątkowo ożywiona — uczestnicy podejmowali zarówno kwestie metodologiczne, jak i szersze problemy związane z pamięcią o pomocy, często przedstawiając odmienne perspektywy wynikające z własnych badań. Wymiana zdań szybko przerodziła się w wielowątkową rozmowę, w której ścierały się interpretacje historyczne, pytania o ramy pojęciowe oraz refleksje nad współczesnym znaczeniem analizowanych zjawisk. Zespół zadeklarował, że sugestie te zostaną wzięte pod uwagę w dalszych pracach koncepcyjnych.
